موضوع مورد بحث در واقع راجع به کلاس روش تدریس علوم تجربی است که در طول یک ترم گذراندیم و علت انتخاب این کلاس هم این است که بنده فکر می کنم که کلاس مورد نظر به کلی با دیگر کلاسهایی که تا به حال داشته ایم متفاوت بوده و دانشجویان با موضوعات و روشهای غیره منتظره ای برخورد می کردند که بعضا خیلی ها فکر می کردند که این کارها در شان دانشجوی ترم 6 دوره کارشناسی نمیباشد. به همین منظور این کلاس و شیوه های تدریس که تا به حال در آن به کار گرفته شده است را مورد بررسی قرار داده و تاثیراتی را که بر روی دانشجویان داشته و اینکه یادگیری دانشجویان از روشهای به کار گرفته شده چقدر با آن نتیجه خواستن:استاد مربوط،درس نزدیک است:موضوع مورد بحث ما در این مقاله می باشد و در نهایت هم پیشنهاداتی از این منظور برای بهتر شدن کلاس های آتی این واحد درس میباشد.
در این بررسی سعی در آن است که ابتدا به معرفی اهم کارهایی را که در طی ترم تحصیلی در کلاس روش تدریس علوم تجربی داشتیم،بپردازیم و در این حین نیز اشاره ای به اینکه هدف استاد از خواستن این کارها،و همچنین برداشت دانشجویان از کارهایی که انجام می دادند و اینکه چه تغییراتی در آنها ایجاد می کرد و سرانجام هم به این موضوع که آیا هدف کسب شده با هدف قصد شده استاد مربوط نزدیک بوده است یا خیر،خواهیم پرداخت. حال به شرح جلسات مهم این کلاس با باز خوردهای آن می پردازیم.
جلسه اول: این جلسه همانند سایر جلسات شروع ترم جلسه معارفه بود که استاد کارهایی را که در طول ترم از دانشجو می خواست را شرح می داد با این تفاوت که استاد مربوط این واحد درسی طرح درس سالانه خود را که در طول ترم به آن می پرداخت را به ما عرضه کرد و سپس کمی از کلاس گفت و اینکه باید در این کلاس گروه بندی صورت گیرد و بچه ها به صورت گروهی کار کنند. و در این جلسه تاکید بر این بود که کلاس به دو بخش عملی و تئوری تقسیم می شود. و در این جلسه طبق طرح درس کمی از آموزش تمیز صحبت کردند.
جلسه دوم:شروع جلسه همراه با یک سوال بود که استاد خواستند تا دانشجویان گروه خود را تشکیل داده و راجع به تفاوت عینک و آینه به بحث بنشینند و این اولین گام عملی بود. و بعد از بحث استاد تعدادی مجلات رشد آموزش ابتدایی را به گروه ها دادند و خواستند تا در این مجلات مقالاتی را که راجع به آموزش علوم است را گروه ها یادداشت کنند و به استاد تحویل دهند.
جلسه سوم: با شروع کلاس استاد نظرات بچه ها در مورد تفاوت عینک و آینه جویا شد و سپس قصه خود را از مطرح کردن این سوال گفت که به منظور اینکه در روش تدریس هم ببینم معلمی که مثل عینک به دانش آموزان نگاه می کند چگونه تدریس می کند و یا بالعکس. و البته این موضوع هم سوال دوم بود که باز هم در کلاس مورد بحث گروهی قرار گرفت. نکته ای که در اینجا با ید ذکر گردد این است که در این سه جلسه مطرح شده دانشجویان عملا درگیر بحث بودن و بخش تئوری کلاس مستلزم توضیح بیشتر استاد بود وجود نداشت.
جلسه چهارم:آموزش درست کردن وبلاگ به دانشجویان بود که البته در این جلسه کلاس را به دو قسمت تقسیم کردند و نصف آن برای آموزش وبلاگ و نصف دیگر در کلاس برای بحث گروهی حضور داشتند،البته در این جا هم نقدی که هست این است مه آن بحث که در کلاس بود را به آن نصف دیگر که برای آموزش وبلاگ رفتند ارائه نشد و فکر میکنم خود استاد هم به این نتیجه رسید که تقسیم کلاس به دو گروه کار درستی نبود چنانچه در جلسه بعد هم همان کلاس را به سایت برای درست کردن وبلاگ بردند عین یک گروه کار تکراری انجام دادند. و بعد از اینکه کار آموزش درست کردن وبلاگ به اتمام رسید ایشان از دانشجویان خواستند تا من بعد کارهای عملی خود را در وبلاگ یادداشت کنند. تقریبا دانشجویان از این جلسه راضی بودند چرا که احساس می کردند که به یک امر مهم آن هم داشتن پوشه ای در اینترنت دست یافته بودند و در اینجا بود که دیدهای منفی نسبت به نحوه آموزش در این کلاس بود کمی تغییر پیدا کرد. اما در عین حال هیچکدام از قصد استاد نسبت به اقدام این کار اطلاعاتی خبر نداشتیم و فقط از اینکه به چیز نوعی دست پیدا کرده بودیم راضی بودیم.
جلسه پنجم:البته این جلسه به بعد از ایام نوروز افتاد چرا که به علت یک تعطیلی که فکر میکنم شهادت امام رضا ((علیه السلام)) بود کلاس دیگری در ایام قبل از عید تشکیل نشد و موکول شد به ایم بعد از عید.این جلسه فکر می کنم استاد به اجرای طرح عملی تدریس علوم توسط دانشجویان پرداخت بطوریکه بعد از تشکیل گروهها از آنان خواست که یکی از حواس را انتخاب کرده و برای تدریس در کلاس درس هدف رفتاری،نحوه تدریس و ارزشیابی از آن را بنویسند و بعد از اتمام هم آن را در وبلاگ ثبت کنند.همانطور که ذکر شد درگیر کردن عملی دانشجویان با مباحث بود. و بنده فکر میکنم تا به این لحظه از مهارتهایی که انتظار می رفت که دانشجویان فراگیرند براساس طرح استاد همان کسب مهارت عملی در آموزش علوم بود،چنانچه در جلسات بعدی هم این امر نمود پیدا کرد. البته در این جلسه از دانشجویان خواسته شد کتاب کار آموزش علوم تجربی را تهیه کرده و به کلاس بیاورند.
در این جلسه وقتی که کلاس تشکیل شد استاد گله ای داشتند که کارهای خواسته شده را انجام نمیدهید و البته دانشجویان کتابی را که در جلسه پیش خواسته شده بود را تهیه نکرده بودند. و استاد گفت دیگر نمی شود راجع به چیزی صحبت کنیم و بعد تصمیم گرفتند که دانشجویان را با طرح سوالی به ارائه راه کار برای تدریس علوم بپردازند و سوال این بود که با انتخاب یک موضوع بیان نمایید چگونه اهداف،فعالیت یادگیری و نحوه تدریس، را بکار می گیرید که منجر به یادگیری خود دانش آموز توسط دانش آموز می شود و سپس گروهها تشکیل شدند برای جواب دادن به سوال. سوالی که فکر میکنم مربوط به ویژگی معلم که به روش ساختن گرایی کار می کند بود و باز هم بدون توضیح دانشجویان درگیر مباحث علمی شدند. همانطور که در ابتدای بحث مطرح شد کلاس تئوری وجود نداشت و مباحث تمام مربوط به درگیری دانشجویان به صورت گروهی بود. و استاد خواست اینبار کار را حضوری تحویل دهد. و سپس گروهها تشکیل شدند و به ارائه راه حل و موضوع برای تدریس پرداختند. نکته ای که در اینجا باید ذکر شود که به طور واقعی و تفسیری هیچکدام از بچه ها راجع به روش ساختن گرایی اطلاعات کاملی نداشتند در حالی که از آنها خواسته شده بود به روش ساختن گرایی تدریس کنند.
جلسه هفتم: استاد دانشجویان را به محوطه دانشگاه بردند و از هر گروه خواستند به مشاهده دانشکده ها و مقایسه آن با دانشکده علوم تربیتی بپردازند و اطلاعات جمع آوری شده را به ایمیل استاد سند کنند. این کار به منظور تقویت مشاهده دانشجویان صورت گرفت و اینکه در امر علوم یک مهارت مفید است و جلسه بعد هم به همین روش مشاهده پرداخته شد البته با موضوعات مختلف که یکی را مانند اولی در محوطه دانشگاه بچه به مشاهده محیط اطراف مثل درختان و عوامل آلوده کننده محیط زیست دانشگاه بود و جلسه بعد هم فکر کنم که به منظور افزایش میزان مشاهده بود که ابتدا از بچه ها خواسته شد که شکل مورچه را نقاشی کنند و سپس به کلاس آورده و با مشاهده آن خواستند که دوباره مشاهده کنند. در طی این جلسه بچه ها علی الخصوص دانشجویان معتقد بودند که دارند کار سرگرم کننده ای را انجام می دهند که هیچ کمکی به بهبود یادگیری آنان یا افزایش اطلاعات آنان در مورد روش تدریس علوم کمک نمی کند.البته هرچند که مشاهده از ابزار آموزش علوم و یکی از مهارتهای خاص آن است. اما سوال اینجاست که برای آموزش من مشاهده برای دانشجوی ترم 6 دوره به شیوه ای که عرض شد کار مفیدی بوده یا خیر؟با توجه به اینکه دانشجویان در کارورزی که با هدف خاص انجام میگرفت به مشاهده کار معلمان نیز می پرداختند؟در جلسات بعدی هم که جلسات پایانی محسوب می شد و فکر می کنم که حدود دو جلسه بود و در یک جلسه استاد سه سوال را مطرح ساختند و از هریک از گروه ها خواسته شد تا به یکی از این 3 سوال پاسخ دهند که یکی مربوط به آزار بچه ای که مکان انفجار بمب را می دانست و دیگری راجع به مردی که دست به دزدی برای نجات همسر خود می زند را و سوم تفاوت موجود میان زن و مرد بود که بچه ها باید این تفاوتها را از نگاه خود تشریح می کردند. البته من هیچگاه متوجه منظور استاد از مطرح کردن این سوالات و ارتباط آنها با درس روش تدریس علوم نشدم چرا که خود استاد هم به توضیح مطلب ارائه شده نپرداختند یا لااقل وقت به توضیح پیدا نکردند. و جلسه آخر هم که به علت جلسه عقب افتاده کلاس فوق العاده خارج از وقت معمول تشکیل شده بود به سایت رفته و آموزش و تدریس را به وسیله استفاده از نرم افزار پاورپوینت در دستور کار قرار داشت که قرار شد که دانشجویان تدریس با پاورپوینت تهیه کنند و به استاد ایمیل کنند و در حین کارها به دلیل تشکیل کلاس دیگر کار به اتمام رسید و آخرین جلسه ای بود که ما در مورد چیزی آموزش می دیدیم. و در جلسه آخری هم که تقریبا با نیمی از اعضای کلاس تشکیل شد استاد به تشریح کارها که در طول ترم پرداختیم،پرداخت و پس از آن به گروه های موجود گفت که با توجه به مجلاتی که در طول ترم به گروه ها داده شد هر گروه با مشارکت هم سه سوال را طرح کنند و به استاد ارائه دهند. و این پایان یک ترم کلاس درس روش تدریس علوم تجربی بود.
((تحلیل))
باشد که این نوشتار مورد سمع و نظر خوانندگان قرارگیرد و بتوانند از آن در جهت بهبود کلاسهای تدریس خود استفاده نمایند.
Disavowed: The Stories Of Two Novice Teachers
journal of Teaching and Teacher Education 24(2008)1317-1332
]]>به هر روی جلسه دفاعیه آقای سراجی روز یک شنبه در تهران برگزار شد. داوران رساله آقای دکتر جلالی از دانشگاه علم و صنعت, آقای دکتر موسی پور از دانشگاه شهید باهنر و آقای دکتر کیامنش از دانشگاه تربیت معلم بودند. آغاز جلسه برای من که همراهی زیادی در این رساله کرده بودم و انتظار داشتم که جلسه دفاعیه خوبی داشته باشیم بسیار ناراحت کننده بود. دستگاه ویدئو پروژکشن خراب بود و در آن ساعت هم کسی نبود که آن را درست کند. بلندگو قطع شده بود و دانشجو مجبور بود بلند صحبت کند. آقای دکتر جلالی نکته های خوبی گفت و قبل از دفاع هم از دانشجو خواسته بود که نزد او بیاید و در مورد رساله اش با او صحبت کند. تعامل اصحاب علوم انسانی با اصحاب مهندسی در حوزه فناوری اطلاعات, ثمر نیکی دارد که من فراوان از آن بهره مند شده ام. چالش های جدی در جلسه ایجاد شد که حدود 3 ساعت طول کشید. من به ناچار مجبور شدم در پاره ای از موارد با این که مایل نبودم وارد بحث شوم به میانه گفت و گو وارد شوم و پاره ای موارد را متذکر شوم. به هر روی حکایتی دیگر برای من به پایان رسید. حکایتی که شاید دوست نداشتم به این زودی به پایان برسد. با آقای سراجی در چهار همایش مشترک شرکت کردیم و مقاله دادیم. همایش کویت, اهواز, زاهدان, تهران و قرار بود که با یکدیگر در همایش دیگری در آبان ماه در دانشگاه گوتنبرگ سوئد شرکت کنیم. کتابی را نیز ترجمه کرده که کتاب جالبی است و انشاء الله منتشر خواهد شد. به هر روی برای او آرزوی موفقیت می کنم. او که از تدریس در مدارس چند پایه روستا های هشترود شروع کرد و در تمام مقاطع تحصیلی آموزش و پرورش تدریس کرد و بزودی به صورت رسمی در دانشگاه مشغول خواهد شد. لذت یادگیری مداوم را برای او آرزومندم.
جمعه مطابق قراری که داشتم به دانشگاه تربیت مدرس رفتم تا جزء مجموعه ای که در باره "آموزش علوم انسانی" تحقیقی را با مدیریت دکتر مهر محمدی , استاد دانشگاه تربیت مدرس انجام می دهیم ,به ارائه گزارش بپردازیم و گزارش ها را بشنویم. من البته گزارش خود را ارائه ندادم. جلسه از ساعت 8 صبح تقریبا آغاز شد و تا ساعت 30/12 ادامه داشت. افراد گزارش خود که قطعات یک پازل را تشکیل می دهند ارائه کردند و بحث و گفت و گو های خوبی در گرفت. شدیدا از این بحث و گفت و گو ها به وجد آمده بودم. از بعد از ظهر پنج شنبه هم که آمده ام تا امروز بعد از ظهر جمعه سخت مشغول کار مربوط به خودم هستم. این یادداشت را هم نوشتم تا کمی خستگی مفرطی که داشتم, کاهش یابد.
راستی اگر اهل فلسفه هستید و دوست دارید به زبان انگلیسی مباحث فلسفی را بشنوید به سایت Philosophy bites مراجعه کنید. من حدود 25 پادکست آن را دانلود کرده و روی سی دی رایت کرده ام و در ماشین آن را گوش می دهم. چون این پادکست ها به صورت گفت و گو انجام می شود. بسیار جالب و شنیدنی است. راستی نکته جالبی یادم افتاد, به بچه های دوره ارشد در درس سمینار تعلیم و تربیت که رشته فلسفه تعلیم و تربیت را می خوانند, گفته بودم که پنج سوال از پنج استاد فلسفه تعلیم و تربیت بپرسند. امروز که یکی از این جواب ها را می خواندم بسیار متعجب شدم, یکی از آن ها گفته بود که فلسفه تعلیم و تربیت از دغدغه فیلسوفان خارج شدن است . باید فلسفه را از بند فیلسوفان رها کرد تا بتوان مشکلات و مسایل تعلیم و تربیت را به نحو مطلوبی حل کرد موج پرفشار تعجب مرا در معرض پرسش و سوال قرار داد که چطور می شود فلسفه تعلیم و تربیت را از فلسفه جدا کرد. فعلا در این پارادوکس باقی مانده ام. آیا کسی هست مرا نجات دهد؟
روز شنبه 17 فروردین به کرج رفتم و کلاس کارشناسی را اداره کردم. بعد از ظهر به تهران آمدم تا کار های اداری و حکم ماموریت برای رفتن به کنفرانس کویت را پی گیری کنم . تا آخر شب هم مشغول آماده کردن وسایلم و تهیه گزارش گروه های مطالعاتی دارای علائق ویژه انجمن مطالعات برنامه درسی ایران بودم. بعد هم نشستم و مقاله ای را که آماده کرده بودم و دکتر مهر محمدی لطف کرده بود و خوانده بود تصحیح کردم.
روز یک شنبه طبق معمول چند ساعت زودتر به فرودگاه امام خمینی رفتم تا به همراه آقای سراجی (دانشجوی دکتری) عازم کویت برای ارائه مقاله در کنفرانس فناوری ارتباطات و تعلیم و تربیت شویم. داشتم دنبال کانتینر پرواز می گشتم که دیدم کسی مرا صدا می زند. آقای زین آبادی دانشجوی دکتری را دیدم که ساعت 12 قرار بود برای فرصت مطالعاتی عازم کپنهاک شود. تا از سه ماه فرصت مطالعاتی دانشجویان دکتری استفاده کند. کمی با هم صحبت کردیم و او روانه شد. ساعت 2 سوار هواپیمای کویت ایر لاین شدیم. هنوز کمی ارتفاع نگرفته بودیم که تکان های شدید هواپیما ایمان را به همه باز گرداند و صدای اشهد و استغفار همه از جمله بازیکنان باشگاه سایپا که عازم کویت برای مسابقه بودند, بلند شد. همه برای ایران ایر خدا بیامرزی طلب کردند. از کویت غیر از اصطلاح قدیمی که از بچگی شنیده بودم که فلانی اوضاعش کویت است, تصوری نداشتم. یادم هست سال56 که به اهواز رفته بودم می گفتند که بسیاری از عرب های اهواز در کویت هستند البته بعدا شنیدم که اهالی فارس اوضاع تجاری کویت را می چرخانند و اهالی کازرون و لامرد و ... در کویت هستند. تصویر ویزای ما را برای ما فرستاده بودند و قرار بود که در کویت , از طرف دانشگاه بیایند و اصل ویزا را بیاورند. وقتی ما به قسمت مربوطه مراجعه کردیم. سه خانم در آن جا نشسته بودند که چشم دو نفر آن ها را می شد دید و با جشم هایشان صحبت کرد ولی دیگری تاب مستوری نداشت. معلوم شد که اصل ویزای ما به آن جا ارجاع نشده است. لذا سریع از بین 40 ای میلی که بین ما و سازمان دهندگان کنفرانس مبادله شده بود. یکی از آن ها را در آوردم و به شماره ای که داشتم , تلفن زدم. منشی مربوطه بعد از مدتی معطل کردن گفت که از صبح زود مستر جمال در آن جاست و دنبال شما خواهد آمد. بعد از چند دقیقه که معطل ماندم, دوباره زنگ زدم و گفتم که کسی دنبال ما نیامده است. گفت شما کجا هستید , محل خود را گفتم و بعد از ده دقیقه جمال مستر جمال پیدا شد. ما و چند نفر دیگر را برداشت و باخودش آورد. از من پرسید هتل رزو کرده اید. من که تا روز آخر به آمدنم مطمئن نبودم, اظهار بی تقصیری کردم. او هم تلفن زد و نام دو هتل را به راننده تاکسی داد که ما را به آن جا ببرد. راننده ما را به هتل(و در معنی مسافرخانه) ای آورد و وقتی معامله ما تمام شد. گفت که کرایه شما 15 دینار می شود برای ما که لدی الورود پانصد دلار مان در فرودگاه در تبدیل به دینار به یک سوم تقلیل یافته بود. شنیدن 15 دینار که نزدیک به 48 دلار می شد غیر منتظره بود. بالاخره پس از کمی ناز و کرشمه راننده , به پنج دینار راضی شد و از شرش رها شدیم.
این قسمت را با این که قبلا نوشته بودم تا امروز به دلیل این که نشانی ورود به سایتم را گم کرده بودم نتوانستم وارد کنم بقیه را بعدا خواهم نوشت. بخصوص از کنفرانس که نکات جالب و علمی فراوان داشت.